Jeltje K. v.d. Hoek en S.W. Fokkema

Ja, het is eigenlijk wel bijzonder. Keihard met hard leven te worden geconfronteerd komt vaker voor. Maar om keihard met de neus op de feiten te worden gedrukt door je voorgeslacht? Er is in de familie een brief bewaard gebleven. Zij het, dat mijn brief het overgetypte exemplaar is van de enige echte, die wellicht nog ergens in de archieven van de familie is achtergebleven. Zelf heb ik ooit het origineel gezien. Mijn moeder heeft hem letterlijk overgetikt. 

Een brief, gedateerd 16 augustus 1869. Geschreven te Pella.

Zo’n brief die nog heel netjes begint met: Zeer geachte broeders, neven en nichten.

“Gij zult wel verlangend zijn hoe het met ons gaat”.

Nu, anno 2019 ben ik nog steeds hongerig om te weten “hoe dat er daar aan toe ging”. Wie zijn die “Jeltje en S.W. Fokkema?”

Om het cryptisch te omschrijven kom ik tot de volgende vaststelling:

Jeltje is de dochter van de broer van haar (mijn grootmoeder/beppe) grootvader. Anders: de nicht van de pake van de pake van onze Beppe.

Dat is dus Jeltje. En S.W. Fokkema?

Dat is gewoon een ander verhaal. Maar niet zo ingewikkeld als het lijkt. Jeltje is een dochter van een vader en een moeder. De vader van Jeltje is Kornelis Barteles van der Hoek, geboren 23 september 1814. Deze Kornelis was gehuwd met Sijtske Wijtses Fokkema, geboren te Burgum. S.W. Fokkema is niet meer en niet minder de moeder van Jeltje.

Pella.

Wonderlijke plaats. Gesticht door een dominee. Ds. Scholte, afgescheiden, betweter en zakenman. Ds. Scholte die mede kennelijk na een bezoek aan Ulrum ook in Amsterdam de kerkelijke funderingen heeft opgeschut. Die met een hele aanhang “gelukzoekers” is vertrokken naar het land als voorganger van Trump en consorten. Op zoek naar een volmaakte kerk, maar allengs de volmaakte voorganger werd die zich niet zo graag liet gezeggen. Die ooit blijkbaar een gooi deed naar een politiek ambt in de VS. Dominees en politiek? Huiveringwekkende aangelegenheid. Hoe dan ook, onder ds. Scholte is Pella geworden tot wat het geworden is. Voortvarend en nu nog steeds niet gespeend van Hollandse trekjes.

Ds. Scholte heeft zorg gedragen voor huizen en wegen. En in die omgeving, al rept de brief er verder weinig van, was Jeltje met haar moeder. De armoede ontvlucht uit het Hoge Noorden van Friesland.

Eigenlijk, als je de brief goed leest, “spekkopers”. Ter ondersteuning een citaat:

“Wij hebben geen puinwegen als bij u, maar vooruit. Wij kunnen eten en drinken wat wij willen. De boter kost elf cent het pond. Wij eten maar net zoveel als we willen spek en vlees zoveel als we willen..Ik eet en drink wat ik wil, och de arme mensen bij u, konden zij maar in dat (v)fijnne land komen…”Het is teveel om alles te citeren. Maar handel zat er ook al flink in. “10 vette ossen verkocht zowat voor 80 dollars nadat ze waren gekocht voor 20/30 dollars..” Mooi is ook een opmerking: “armen zijn hier niet”.

They make America great, before!

En onder de mededeling dat zij elke zondag in Pella ter kerke gaan, werd de brief afgesloten met “Koffiebonen branden wij zelf. Zijt van ons gegroet”.

’t Wordt tijd voor een bakkie troost.

Slik

Slik en ach, een achter achter nicht.

Het was wel weer even slikken. Eerst een lekker tochtje door de Doornspijkse dreven. Er even uit. De geest verzetten. Je niet verzetten tegen diepere emoties. Gewoon er uit. Even Doornspijks luchtje pakken. En zo stevenden wij af naar de Burgemeester Frieswijkweg. Wilden wat halen. Bewoners waren weg. De weg vervolgen, door de Grevensweg en rond en door het Siede. Daarna toch nog even langs de Achterweg. Altijd weer een genot van rust, ruimte en vlak bij het oude honk. En zo maar door.

Oh ja, laten we dan ook nog even een drankje kopen. Het hoesten en proesten moet toch eens worden onderdrukt. De auto werd bij de Plus gestald. Ontdaan van centen koekeloerde ik naar zo’n prachtig geldautomaatspugertje. 

Tja, de besluiten waren snel genomen. Jij gaat geld uitgeven aan hoestdrankjes. Ik moest toch even slikken. Geen cent meer in de knip. Dan ben je geen knip voor de neus waard, bedacht ik mij. Dus dat zal ik eens even rechtzetten.

Ik zal effe “pinne”. Nou, dat “effe pinnen” deed mijn gemoed geen goed. De pas werd bijna ingeslikt. Slik, wat’s dat nou? Ja daar kon ik wel even van kokhalzen. Geen code, geen niks, geen pas, geen code…

Geen telefoonnummer te vinden hoe te handelen. Met sleutel, mes en pincet geprobeerd dat pasje eruit te prikken. Mooi niet. Nog eens met een ander pasje en ten einde raad, oei mijn pas, mijn centen, werd ik bijna kriegelig. Dit is niet leuk. Teneinde raad maar gebeld met de Rabobank. “Ja meneer” die is dus ingeslikt kun je niets meer mee en je ….

Een fantastische voorbijganger, wat heeft onze lieve Heer toch fijne medemensen gegeven, was opnieuw behulpzaam en warempel, ineens kon ik mijn pincode toevertrouwen aan de gulle gaper. En maar effe wat gepind voordat ik misschien straks helemaal niks meer kon. Wat zijn we zo langzaam maar zeker toch vreselijk afhankelijk van en aan die rottige pasjeszooi. En eerlijk is eerlijk, laat ik toch een paar centen uit de muur kunnen trekken en? Mijn pasje spuugt ie weer uit ook!

Dat was schrikken. Dat deed mij heftig slikken.

Dolblij. Maar voel me zwaar “bij de poot genomen”. Zo wordt je wel een poot uitgetrokken. Want nieuwe pasjes kosten vast en zeker ook weer geld.

Het hoestdrankje was al aangeschaft. Digitaal betaald drankje.  En hup naar huis. Controleer mijn telefoon en, he, ik ben gebeld door een lieve achter achter achternicht. Dat is opnieuw slikken. Want wat zou zij te vertellen hebben? 

Blijkt dat ik haar kennelijk gebeld heb en zij mij niet.  Ik moest even slikken. Of ik nou een beetje begin door te draaien of zo. Toch geeft dat Chinese wondertje van connectie echt aan dat dit leuterijzer is gebeld door genoemde jonkvrouw. Wie is er nou…Nou ja, toch was het gesprek fijn en goed. Wat moet een mens wonderlijke familiaire wegen gaan. Langs een geldwonder tot digitale verbintenissen. En toch is het “eigen”. We hebben als mensen wat weg te slikken.En zelfs nu, na een fijn contact, spoel ik mijn mond om die geldwolven aan de muur toch maar uit te spugen. Want hoe je het ook wend of keert, zij geven graag maar het kost je altijd geld.

Ik bekeek mijn rekening. Zie je wel, d’r is gewoon geld afgegaan….

Ik moest even slikken. Straks neem ik dat hoestdrankje. Maar van het onvoorziene contact met mijn familielid in het hoge noorden hoef ik niet te slikken. Hooguit als ik het glas even ophef voor haar. 

‘ k Had hem bijna….

“k Had bijna een haas…”

Ja, dat waren de woorden die vroeger door ons huis nog wel eens klonken. Als ik hem maar op zijn staart had getrapt. Maar meestal trappelden wij niet van ongeduld als zoiets weer eens werd gezegd. Och, dan werden fantasie en werkelijkheid werkelijk fantastisch door elkaar gehutseld.

En alleen van echte hutspot kun je genieten. Maar vanavond zat ik toch effe flink met de bibbers achter het stuurwiel. “k Had bijna een groot edelhert…” Maar gelukkig heb ik die niet op zijn staart gereden. Met de auto onderweg vanuit Ede naar huis. “Donker buiten, na lekker eten.”  Ook zo’n gezegde uit mijn kinderjaren. “Donker buiten, lekker eten…” En ja, vanavond was het buiten donker. En er stond lekker eten. Langs de kant van de weg. Ik zag hem, ik remde en “sjakie draaide zijn nek om…” net voordat hij ons de nek zou hebben omgedraaid. En echt, op de Veluwe jakkeren met snelheden boven de 80 is zeker in het donker, niet mijn ding. Levensgevaarlijk. Voor mens en dier.

Mij bewust van het vergankelijk leven van dier en mens, was mijn wens wel om heelhuids thuis te komen. Gode zij dank. Dat dan weer wel. Het is gelukt. Maar bijna niet…

Ik had hem bijna.

Maar gelukkig: net niet. En al helemaal niet helemaal.

Dus rustig, maar met bonzend hart niet te hard naar huis gekart.

Al blijken er idioten te zijn die menen dat in het donker ver boven de 80 richting de 100 km per uur geen kwaad kan. Ik snap wel dat de sirenes klinken.

Maar het klinkt heel anders als je zegt (vooropgesteld dat je het kan navertellen): ik had hem bijna gemist, dokter…

Oorlogsherinnering

Verscholen in de bossen van Nunspeet/Vierhouten ligt het verscholen dorp. Weggestopt door de wreedheden van het verleden. Een blijvende herinnering is vastgelegd. Laat het blijvend gedenken voorop staan. Het lijden vertelt. Het lijden geleden. Zo was het in het verleden. Maar helaas geen verleden tijd. Monumentaal gegrift in woeste grond. Het verleden van ondoorgrondelijk menselijk leed. het blijft:

Een onderduikersonderkomen.

Oorlogsmonument:

Mens ontering

Mens ontbering

Tekenen uit deze tijd

Nooit vergeten

Zij moesten weten

Dat zij zijn in onze tijd zijn

Teruggekeerd in

Mens e tijd

Men leert niet snel.

Nu

wel bevrijd

Maar altijd vol aan

herinneringen.

Het leven gaat het leven door

Maar altijd blijft

dit eeuwig spoor.

Daar wordt een mens stil van

Onderduikershut